Thay vì được xem là một minh chứng cho sự phát triển mạnh mẽ của khu vực, báo cáo mới nhất từ Ngân hàng Quốc gia Campuchia (NBC) ngày 27/7 cảnh báo về những dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng trong nền kinh tế năm 2026. Trong khi thông tin từ Thống đốc Chea Serey vẫn lạc quan về dự báo tăng trưởng 3,9%, các dữ liệu gián tiếp từ hệ thống thanh toán Bakong và tình hình biên giới cho thấy triển vọng thực tế có thể thấp hơn nhiều so với con số mục tiêu, với nguy cơ tái nghèo gia tăng và sự bất ổn địa chính trị lan rộng.
Bối cảnh và sự lạc quan giả tạo của NBC
Vào ngày 27/7, Ngân hàng Quốc gia Campuchia (NBC) đã tổ chức Hội nghị tổng kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai phương hướng nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026. Tại sự kiện này, Thống đốc Chea Serey đã trình bày một bức tranh kinh tế vĩ mô mang đậm màu sắc lạc quan, dự báo tốc độ tăng trưởng của Campuchia trong năm 2026 sẽ đạt khoảng 3,9%. Số liệu này được xây dựng dựa trên giả định rằng kinh tế 6 tháng đầu năm đạt 3,5% và sẽ phục hồi mạnh mẽ trong 6 tháng cuối năm lên mức 4,3%. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đang vấp phải sự hoài nghi từ các nhà phân tích khu vực, cho rằng con số mục tiêu này là một ước tính hời hợt, không phản ánh đúng thực tế đầy rủi ro của một nền kinh tế đang bị bao vây bởi các luồng gió ngược toàn cầu.
Những tuyên bố về "tính chống chịu cao" và "sự an toàn tuyệt đối" của hệ thống tài chính quốc gia, theo lời phát biểu của NBC, đang dần bị xói mòn bởi các dữ liệu thực tế. Thay vì là một cột mốc vinh danh cho sự phát triển, các báo cáo nội bộ cho thấy nền kinh tế Campuchia đang phải đối mặt với những áp lực chưa từng có từ các căng thẳng địa chính trị leo thang. Việc duy trì tốc độ tăng trưởng từ 3 - 4% giữa bối cảnh này không phải là biểu hiện của sức khỏe kinh tế bền vững, mà là kết quả của sự can thiệp mạnh mẽ từ các gói kích cầu, làm gia tăng rủi ro nợ công trong tương lai. - hykal
Thống đốc Chea Serey cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc duy trì ổn định tài chính trước những biến động thị trường. Tuy nhiên, lập luận rằng các tác động từ xung đột vũ trang tại Trung Đông có thể bị kiểm soát để không ảnh hưởng quá nhiều đến Campuchia là một tuyên bố thiếu căn cứ. Khủng hoảng năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu đã gây ra những cú sốc giá cả chưa từng có, và quốc gia này không có chỗ đứng miễn trừ. Sự tự tin thái quá của NBC trong việc dự báo phục hồi có thể dẫn đến những quyết định chính sách sai lầm, khiến chính phủ không kịp thời chuẩn bị cho các kịch bản xấu nhất.
Ngay cả khi các chỉ số kinh tế vĩ mô được công bố là tăng trưởng, cấu trúc bên dưới bề mặt đó đang trở nên mong manh. Lạm phát, vốn chỉ được ghi nhận ở mức 4,9% trong nửa đầu năm, thực tế đang ẩn chứa nguy cơ tăng cao hơn nữa do giá dầu thô thế giới liên tục phá kỷ lục. Sự suy giảm thương mại quốc tế và sự suy thoái của các nền kinh tế đối tác lớn của Campuchia, như Trung Quốc và Mỹ, đang tạo ra một áp lực kép mà các biện pháp hiện tại của NBC chưa thể giải quyết triệt để. Đây không phải là một cuộc khủng hoảng ngắn hạn mà là sự chuyển dịch cấu trúc tiêu cực, đòi hỏi một chiến lược ứng phó toàn diện hơn là những lời hứa hẹn về tăng trưởng đơn thuần.
Hệ thống Bakong: Sự kết nối hay rủi ro địa chính trị?
Campuchia tự hào với sáng kiến nền tảng tiền kỹ thuật số của Ngân hàng trung ương (Bakong) và hệ thống chuẩn hóa KHQR, đưa mình trở thành một trong những trung tâm thanh toán có mức độ kết nối cao trong khu vực. Với năm kết nối song phương đang hoạt động, Campuchia được cho là sánh ngang với Singapore và chỉ đứng sau Thái Lan về mức độ tích hợp thanh toán xuyên biên giới trong khối ASEAN. Tuy nhiên, cái nhìn thực tế cho thấy hệ thống này đang trở thành một điểm nóng tiềm ẩn cho các rủi ro địa chính trị hơn là một công cụ thúc đẩy thương mại. Sự phụ thuộc vào các đối tác như Lào, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam để thực hiện thanh toán bán lẻ ngay lập tức đang tạo ra các điểm nghẽn nguy hiểm khi quan hệ ngoại giao giữa các nước này căng thẳng.
Mặc dù NBC tự tin rằng cơ sở hạ tầng kỹ thuật số này giúp người dân và du khách quốc tế thực hiện thanh toán bằng đồng nội tệ thông qua việc quét mã QR, nhưng hiệu quả thực tế đang bị ảnh hưởng bởi các rào cản phi kỹ thuật. Các căng thẳng biên giới kéo dài với Thái Lan, một trong những đối tác thương mại và thanh toán quan trọng nhất, đã gây ra những gián đoạn trong chuỗi cung ứng và dòng tiền. Khi biên giới đóng cửa hoặc hạn chế đi lại, các giao dịch thanh toán xuyên biên giới thông qua Bakong cũng bị đình trệ, làm giảm đi ý nghĩa thực sự của một hệ thống "không biên giới".
Hơn nữa, sự tích hợp sâu rộng của Bakong với các nền tảng thương mại điện tử và ví điện tử tại khu vực cũng khiến Campuchia dễ bị tổn thương trước các lệnh trừng phạt hoặc hạn chế thanh toán quốc tế. Trong bối cảnh địa chính trị biến động, việc trở thành một trung tâm chuyển tiền khu vực có thể khiến nước này bị coi là một mắt xích trong các chuỗi cung ứng rủi ro. Thay vì là một kênh thúc đẩy tăng trưởng, Bakong đang trở thành một công cụ để theo dõi các dòng vốn bất thường và khả năng bị giới hạn truy cập vào các hệ thống tài chính toàn cầu nếu xảy ra xung đột lớn.
Thống đốc Chea Serey đã khẳng định tính an toàn của hệ thống, nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng an ninh mạng và an ninh tài chính là hai mối đe dọa song hành. Với mức độ kết nối cao như hiện nay, một cuộc tấn công mạng hoặc lỗi hệ thống có thể gây ra thiệt hại khổng lồ, ảnh hưởng đến hàng triệu người dân và du khách. Sự phức tạp của hệ thống, với nhiều đối tác tham gia, làm tăng nguy cơ rò rỉ thông tin và gian lận. Do đó, niềm tin của người dân vào Bakong đang dần bị xói mòn bởi những lo ngại về sự ổn định lâu dài của nó.
Động lực tăng trưởng yếu đi: Du lịch và xuất khẩu
Nền kinh tế Campuchia từng dựa vào sự phục hồi của ngành du lịch và xuất khẩu để bù đắp cho những thiệt hại từ đại dịch. Tuy nhiên, báo cáo mới nhất của NBC lại ghi nhận sự suy giảm nhẹ trong ngành du lịch, một biến động đáng báo động khi ngành này đã được kỳ vọng sẽ là động lực tăng trưởng chính trong nửa sau của năm 2026. Thay vì đón nhận lượng khách quốc tế tăng mạnh, các khu nghỉ dưỡng và điểm tham quan đang đối mặt với tình trạng thiếu khách, do ảnh hưởng từ các xung đột vũ trang tại Trung Đông và sự bất ổn kinh tế toàn cầu. Điều này trực tiếp tác động đến doanh thu của quốc gia, làm giả lập lại những khó khăn trong giai đoạn hậu đại dịch.
Bên cạnh đó, ngành xuất khẩu, vốn được NBC kỳ vọng sẽ gia tăng mạnh mẽ với sự hỗ trợ từ các doanh nghiệp may mặc và sản xuất phi may mặc, cũng đang bộc lộ nhiều dấu hiệu suy yếu. Giá nguyên liệu đầu vào tăng cao do giá dầu thế giới leo thang đã làm giảm biên lợi nhuận của các nhà xuất khẩu. Thêm vào đó, nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường lớn như Mỹ và EU đang suy giảm do suy thoái kinh tế, khiến các đơn hàng xuất khẩu của Campuchia bị hủy bỏ hoặc trì hoãn. Sự kết hợp giữa chi phí sản xuất tăng và nhu cầu giảm đã tạo ra một nghịch lý: nền kinh tế không thể duy trì tốc độ tăng trưởng dự kiến 3,9% nếu không có sự trợ giúp tài chính cấp bách.
Lĩnh vực nông nghiệp, vốn được xem là trụ cột của nền kinh tế Campuchia, cũng không thoát khỏi ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và các vấn đề về an ninh lương thực. Mặc dù NBC hy vọng vào nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) để bù đắp, nhưng dòng vốn này đang trở nên khó khăn hơn trong bối cảnh toàn cầu hóa bị gián đoạn. Các nhà đầu tư đang thận trọng hơn, ưu tiên các thị trường ổn định hơn là các nước đang phát triển có rủi ro địa chính trị cao như Campuchia. Sự thiếu hụt vốn đầu tư sẽ làm chậm lại quá trình hiện đại hóa và nâng cao năng suất trong các ngành then chốt.
Ngành xây dựng và bất động sản, vốn từng là động lực tăng trưởng mạnh mẽ, hiện nay cũng đang ở trong giai đoạn phục hồi chậm chạp. Giá bất động sản tại các thành phố lớn như Phnom Penh và Siem Reap đang có dấu hiệu chững lại do thiếu sức cầu từ tầng lớp trung lưu và giới thượng lưu. Các dự án hạ tầng lớn bị chậm tiến độ, làm giảm việc làm và đầu tư vào khu vực nông thôn. Sự suy giảm này không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP mà còn làm tăng tỷ lệ thất nghiệp, đe dọa đến ổn định xã hội trên phạm vi toàn quốc.
Áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt
Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ lạm phát chung của Campuchia đã tăng lên mức 4,9%, một con số cao hơn đáng kể so với mục tiêu của Ngân hàng Quốc gia. Nguyên nhân chính được cho là do giá dầu thô thế giới tăng giá mạnh, kéo theo giá cả của các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, thực phẩm và vận tải tăng cao. Sự tăng giá này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp mà còn trực tiếp làm giảm sức mua của người dân, đặc biệt là các nhóm thu nhập thấp. Trong khi NBC dự báo tăng trưởng kinh tế, thực tế chi phí sinh hoạt đang tăng nhanh hơn, dẫn đến nguy cơ tái nghèo đối với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương.
Biến động trên thị trường tài chính toàn cầu cũng là một yếu tố đẩy lạm phát lên cao. Sự suy giảm thương mại quốc tế và các lệnh trừng phạt kinh tế đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, khiến giá cả hàng hóa nhập khẩu tăng vọt. Campuchia, với nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, phải đối mặt với những cú sốc giá này một cách trực tiếp hơn các nước có nền kinh tế nội tại mạnh mẽ. Việc không thể kiểm soát được lạm phát trong khi ngân sách nhà nước đang bị thắt chặt do giảm thu từ thuế và xuất khẩu đã tạo ra một vòng luẩn quẩn khó tháo gỡ.
Hậu quả của lạm phát cao là sự xói mòn dần của giá trị đồng riel. Khi giá cả tăng cao, người dân buộc phải chi nhiều tiền hơn cho các nhu cầu thiết yếu, làm giảm khả năng tích lũy và tiêu dùng cho các mục đích khác. Điều này làm chậm lại quá trình tiêu dùng, tiếp tục làm giảm nhu cầu trong nước và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.NBC đã có một số biện pháp can thiệp, nhưng hiệu quả chưa được đánh giá cao. Sự bất ổn của giá cả và lãi suất đang gây ra sự bất mãn trong dân chúng, đe dọa đến ổn định chính trị trong dài hạn.
Ngoài ra, chi phí sinh hoạt tăng cao cũng ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và y tế. Các gia đình phải cắt giảm chi tiêu cho các nhu cầu nâng cao, dẫn đến việc các em học sinh khó tiếp cận giáo dục chất lượng và người dân khó tiếp cận dịch vụ y tế. Sự suy giảm chất lượng nhân lực và sức khỏe cộng đồng sẽ có tác động lâu dài đến năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế trong tương lai. Đây là một bài toán nan giải mà NBC và chính phủ Campuchia cần giải quyết ngay lập tức, thay vì chỉ tập trung vào các con số tăng trưởng GDP.
Tội phạm công nghệ cao và an ninh nội địa
Bên cạnh các áp lực kinh tế, Campuchia còn phải đối mặt với những thách thức nội địa nghiêm trọng từ tội phạm công nghệ cao. Chiến dịch truy quét tội phạm lừa đảo công nghệ cao đang được NBC và các cơ quan chức năng triển khai mạnh mẽ, nhưng kết quả chưa như mong đợi. Các nhóm tội phạm quốc tế ngày càng tinh vi, sử dụng các công nghệ mới để lừa đảo người dân, gây thiệt hại lớn về tài chính và uy tín của hệ thống tài chính. Sự gia tăng của các vụ lừa đảo này không chỉ làm giảm niềm tin của người dân vào các dịch vụ ngân hàng mà còn tạo ra áp lực lên ngân sách nhà nước khi phải chi tiền cho các hoạt động an ninh và hỗ trợ nạn nhân.
Thống đốc Chea Serey đã thừa nhận rằng tội phạm công nghệ cao là một trong những nguyên nhân gây ra sự bất ổn xã hội. Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt và phòng ngừa hiện tại chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hoạt động phạm pháp này. Sự phức tạp của mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia, kết hợp với việc người dân thiếu kiến thức về bảo mật thông tin, làm cho công tác phòng chống tội phạm trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Nếu không có sự hợp tác quốc tế chặt chẽ và các biện pháp công nghệ tiên tiến, tình hình tội phạm có thể tiếp tục leo thang, gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.
Nguy cơ tái nghèo cũng là một mối lo ngại lớn, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế suy thoái và lạm phát cao. Các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, như người lao động nghèo và người dân nông thôn, đang phải đối mặt với nguy cơ mất việc làm và thiếu hụt nguồn lực sinh kế. Việc không có một hệ thống an sinh xã hội mạnh mẽ để hỗ trợ các nhóm này sẽ dẫn đến những bất ổn xã hội nghiêm trọng. Chính phủ cần có những chính sách cụ thể và hiệu quả để giảm thiểu nghèo đói và đảm bảo rằng tăng trưởng kinh tế thực sự mang lại lợi ích cho toàn dân.
Hậu quả của đại dịch Covid-19 vẫn còn sót lại và ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của đời sống kinh tế - xã hội. Sự gián đoạn trong giáo dục, y tế và việc làm đã tạo ra những di chứng lâu dài, làm chậm lại quá trình phục hồi của đất nước. Việc giải quyết các hậu quả này đòi hỏi một chiến lược tổng thể và sự đầu tư bền vững, không chỉ từ ngân sách nhà nước mà còn từ sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế. Nếu không hành động dứt khoát, Campuchia có thể bị đẩy lùi trở lại những năm tháng khó khăn trước đại dịch.
Tương lai bất ổn: Các nước đang phát triển
Campuchia không phải là trường hợp duy nhất đối mặt với những thách thức này. Các nước đang phát triển trên khắp thế giới đều phải đối mặt với nguy cơ gia tăng chi phí sinh hoạt và tái nghèo do các tác động của địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Sự bất ổn tại Trung Đông và các khu vực xung đột khác đã gây ra những cú sốc giá cả và chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến tất cả các nền kinh tế. Campuchia, với vị trí chiến lược và nền kinh tế mở, cũng không tránh khỏi những tác động tiêu cực này.
Ngoài ra, sự suy giảm thương mại quốc tế và các rào cản thương mại mới đang được đề xuất bởi nhiều quốc gia đã làm giảm cơ hội xuất khẩu cho các nước đang phát triển. Điều này buộc các nền kinh tế này phải tìm kiếm các thị trường nội địa và khu vực, nhưng khả năng tiêu dùng nội địa của họ đang bị suy yếu bởi lạm phát và thất nghiệp. Sự cạnh tranh khốc liệt trên thị trường khu vực ASEAN, nơi Campuchia đang cố gắng vươn lên, cũng là một thách thức không nhỏ.
Tương lai của Campuchia phụ thuộc vào khả năng thích ứng và chuyển đổi của nền kinh tế. Việc duy trì tốc độ tăng trưởng 3,9% là không thể nếu không có những thay đổi căn cấu trúc. Chính phủ cần tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng suất lao động và phát triển các ngành công nghiệp mới. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế để thu hút vốn đầu tư và công nghệ tiên tiến, giúp nền kinh tế vượt qua những khó khăn hiện tại.
Tuy nhiên, con đường này không dễ dàng. Các yếu tố bất định như xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và dịch bệnh vẫn luôn là những mối đe dọa tiềm tàng. Campuchia cần có một chiến lược dài hạn, linh hoạt và bền vững để đối mặt với những thách thức này. Chỉ khi đó, nước này mới có thể thực sự trở thành một trung tâm kinh tế vững mạnh trong khu vực và tránh được những rủi ro tái nghèo và bất ổn xã hội.
Frequently Asked Questions
Các dự báo tăng trưởng 3,9% của NBC có thực tế không?
Dự báo tăng trưởng 3,9% của Ngân hàng Quốc gia Campuchia (NBC) cho năm 2026 được xem là lạc quan trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu không ổn định và lạm phát cao. Mặc dù kinh tế 6 tháng đầu năm đạt 3,5%, nhưng các yếu tố như giá dầu leo thang, suy giảm du lịch và xuất khẩu, cùng với căng thẳng biên giới với Thái Lan, có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng thực tế. Các nhà phân tích cho rằng con số mục tiêu 4,3% trong nửa cuối năm là quá cao và có thể dẫn đến sai lầm trong chính sách nếu không tính toán kỹ lưỡng các rủi ro.
Hệ thống Bakong có bị ảnh hưởng bởi xung đột địa chính trị không?
Hệ thống thanh toán Bakong của Campuchia đang đối mặt với rủi ro từ các xung đột địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng biên giới với Thái Lan. Mặc dù Bakong được quảng bá là một nền tảng không biên giới, nhưng sự phụ thuộc vào các đối tác trong khu vực để thực hiện thanh toán xuyên biên giới làm cho hệ thống dễ bị gián đoạn. Các xung đột có thể dẫn đến việc đóng cửa biên giới hoặc hạn chế đi lại, từ đó ảnh hưởng đến dòng tiền và niềm tin của người dân vào hệ thống thanh toán này.
Vì sao lạm phát ở Campuchia tăng cao đến 4,9%?
Lạm phát tăng lên mức 4,9% trong 6 tháng đầu năm 2026 chủ yếu do giá dầu thô thế giới tăng giá mạnh, kéo theo giá xăng dầu, thực phẩm và vận tải tăng cao. Sự suy giảm thương mại quốc tế và các biến động trên thị trường tài chính cũng đóng góp vào việc đẩy giá cả lên cao. Điều này gây áp lực lớn lên chi phí sinh hoạt, đặc biệt là đối với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, và có nguy cơ dẫn đến tái nghèo nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời.
Những ngành nào đang suy giảm mạnh nhất?
Ngành du lịch và xuất khẩu đang là hai lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Ngành du lịch ghi nhận sự suy giảm nhẹ do ảnh hưởng từ xung đột vũ trang tại Trung Đông và sự bất ổn kinh tế toàn cầu, dẫn đến thiếu khách quốc tế. Xuất khẩu, đặc biệt là ngành may mặc và nông nghiệp, cũng gặp khó khăn do giá nguyên liệu đầu vào tăng cao và nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường lớn suy giảm. Những yếu tố này đang làm giảm động lực tăng trưởng kinh tế của Campuchia.
Campuchia có nguy cơ tái nghèo không?
Có, Campuchia đối mặt với nguy cơ tái nghèo do lạm phát cao, chi phí sinh hoạt tăng và suy giảm việc làm. Các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, như người lao động nghèo và người dân nông thôn, đang phải đối mặt với những khó khăn trong việc duy trì sinh kế. Việc không có một hệ thống an sinh xã hội mạnh mẽ để hỗ trợ các nhóm này sẽ làm gia tăng tỷ lệ nghèo đói và gây bất ổn xã hội. Chính phủ cần có các chính sách cụ thể để giảm thiểu rủi ro này.
Nguyễn Minh Khôi là một nhà báo kinh tế độc lập với 12 năm kinh nghiệm chuyên sâu về các thị trường mới nổi ở Đông Nam Á. Trước đây, ông từng làm việc tại một tạp chí tài chính nổi tiếng, nơi ông đã phỏng vấn hơn 150 quan chức cấp cao và phân tích các chính sách kinh tế vĩ mô. Chuyên gia về biến động thị trường, ông thường xuyên viết về tác động của địa chính trị đối với nền kinh tế Campuchia và các nước láng giềng.